اقتصاد و سیاست گذاری مالی

اقتصاد و سیاست گذاری مالی

آزمون علیت دومیترسکو و هورلین میان شیوه‌های ارائه تسهیلات در قالب عقود اسلامی و سپرده‌های مدت‌دار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد نصر اصفهانی
طه سپهری
مهدی قائمی اصل
گروه اقتصاد و بانکداری اسلامی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
10.22034/efp.2026.733980
چکیده
بخشی قابل‌توجهی از نقدینگی جامعه در دست افرادی است که تمایل و توانایی استفاده صحیح و کارآمد از آن را ندارند. از طرف دیگر افرادی وجود دارند که در عین داشتن علم و تجربه و علاقه به‌کار و فعالیت‌های اقتصادی سرمایه لازم را در اختیار دارند. تحت چنین شرایطی وجود موسساتی که بتوانند این دو گروه افراد را بهم پیوند داده و منابع مالی اضافی در جامعه را به سرمایه‌های مولد تبدیل کنند، ضروری است. مقاله حاضر به تبیین آزمون علیت دومیترسکو و هورلین میان شیوه‌های ارائه تسهیلات در قالب عقود اسلامی و سپرده‌های مدت‌دار در بانک‌های غیردولتی، تجاری و تخصصی طی سال‌های 1385-1402 می‌پردازد. مطابق نتایج؛ وجود علیت از سمت متغیر سپرده‌ مدت‌دار به سمت متغیرهای تسهیلات در قالب عقود اسلامی شامل تسهیلات اقساطی، قرض‌الحسنه، سلف، جعاله، اجاره به شرط تملیک، مشارکت حقوقی و سرمایه‌گذاری مستقیم پذیرش شد و علیت دو طرفه مابین سپرده مدت‌دار با تسهیلات مضاربه و مشارکت مدنی تائید شد. مضاربه و مشارکت مدنی برای فعالیت‌های اقتصادی و بازرگانی است و وارد سپرده دیداری و مدت‌دار می‌شود. پس وجود علیت دوطرفه قابل توجیه می‌باشد. از طرفی اساس کار نظام بانکی تبدیل سپرده به تسهیلات است و سپرده پشتوانه مالی بانک محسوب می‌شود. پس رابطه تسهیلات به سپرده چندان اهمیت نداشته، چرا که ممکن است یک تسهیلات به‌صورت میانی به یک نوع سپرده تبدیل شود، سپس به یک نوع سپرده دیگر، لذا الزاماَ نباید تسهیلات به سپرده خاصی تبدیل شود. همچنین باتوجه به نتایج آزمون علیت گرنجری دومیترسکو و هورلین (٢٠١٢) که منجر به تائید رابطه علیت از سمت سپرده به تسهیلات در اکثر عقود اسلامی گردید، می‌توان نظریه برون‌زایی پول در اقتصاد ایران را پذیرفت.

چکیده تصویری

آزمون علیت دومیترسکو و هورلین میان شیوه‌های ارائه تسهیلات در قالب عقود اسلامی و سپرده‌های مدت‌دار
کلیدواژه‌ها
تسهیلات در قالب عقود اسلامی
سپرده‌های مدت‌دار
بانک‌های ایران
آزمون علیت دومیترسکو و هورلین
موضوعات

عنوان مقاله English

The Dumitrescu–Hurlin Panel Causality Test Between Financing Methods Based on Islamic Contracts and Time Deposits

نویسندگان English

Mohammad Nasr Esfahani
Taha Sepehri
Mehdi Ghaemi Asl
Department of Economics and Islamic Banking, Faculty of Economics, Kharazmi University, Tehran, Iran.
چکیده English

A significant portion of society’s liquidity is held by individuals who lack the desire and ability to use it efficiently, while there are others who possess the knowledge, experience, and interest in economic activities but lack sufficient capital. Under such conditions, institutions that can link these two groups and transform excess financial resources into productive capital are essential. This study examines the causal relationship between term deposits and financing methods based on Islamic contracts in non-governmental, commercial, and specialized banks over the period 2006–2023 using the Dumitrescu–Hurlin panel causality test. The results indicate a one-way causality from term deposits to most Islamic financing contracts, including installment facilities, Qarz al-Hasanah, Salaf, Jaaleh, lease-to-own, legal partnership, and direct investment, while bidirectional causality is confirmed between term deposits and Mudarabah and civil partnership. Mudarabah and civil partnership involve economic and commercial activities and are included in both sight and term deposits, justifying the observed bidirectional causality. Moreover, as the banking system primarily operates by converting deposits into financing, and deposits serve as the financial backbone of banks, the reverse relationship from financing to deposits is less critical, since financing may be converted into different types of deposits over time. Overall, the findings, consistent with Dumitrescu and Hurlin’s (2012) Granger causality results, support the exogeneity of money in the Iranian economy.

کلیدواژه‌ها English

Islamic Contract-based Financing
Term Deposits
Iranian Banks
Dumitrescu &‌‌‌‌‌‌‌‌‌ Hurlin Causality Test
Agapova, A., & Davydov, D. (2025). Substitutability of Bank Deposits and Money Market Mutual Funds: Implications for Bank Lending. FEB-RN Research Paper, (40).
Akhal Nasiri, M. R., Khochiani, R., Asayesh, H., & Sajjadifar, S. H. (2022). The mechanism of economic factors affecting the volume of bank deposits in the Iranian banking system (Testing money endowment versus money exogenous). Financial Economics (Financial Economics and Development), 16(2) (59 consecutive), 179-200.
Amiri, H., Rezaei Mirghaed, M., Ghlich, V., Norouzi Amoghin, F., & Toosi, A. (2021). Evaluation of the structure of facilities granted in the form of Islamic contracts on the performance of the banking system. Quarterly Journal of Economic Strategy, 10(36), 33-70.
Banna, H., Hassan, M. K., Ahmad, R., & Alam, M. R. (2022). Islamic banking stability amidst the COVID-19 pandemic: the role of digital financial inclusion. International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, 15(2), 310-330.
Bernanke, B. S. (2017). Federal reserve policy in an international context. IMF Economic Review, 65(1), 5-36.
Bikker, J. A., & Gerritsen, D. F. (2018). Determinants of interest rates on time deposits and savings accounts. International Review of Finance, 18(2), 169-216
Budiman, T., Satyakti, Y., & Febrian, E. (2021). Islamic bank sustainability: An econometric approach. Asian Economic and Financial Review, 11(2), 141.
Danlami, M. R., Abduh, M., & Abdul Razak, L. (2022). CAMELS, risk-sharing financing, institutional quality and stability of Islamic banks: evidence from 6 OIC countries. Journal of Islamic Accounting and Business Research, 13(8), 1155-1175.
Ezzati, M. Aqeli, L. A., & Keshavarz Saji, N. (2016). Factors affecting the profitability of Islamic banks (member countries of the Organization of Islamic Conference). Quarterly Journal of Islamic Economics and Banking, 15, 139-153.
Farahmand, A., & Naderi Anari, M. (2022) Investigating the role of Islamic contracts in financing various economic sectors, 10th International Conference on Legal and Judicial Studies.
Iqbal, M., Hakim, L., & Aziz, M. A. (2024). Determinants of Islamic bank stability in Asia. Journal of Islamic Accounting and Business Research.
Joudar, F., Msatfa, Z., Metwalli, O., Mouabid, M., & Dinar, B. (2023). Islamic financial stability factors: An econometric evidence. Economies, 11(3), 79.
Mahdavi Mazdeh, A., Dadjooi Tavakoli, A., & Askari, A. (2018) Unproductive factors of bank deposit creation in the Iranian economy, 28thConference on Monetary and Foreign Exchange Policies.
Parmankulova, I., Issakhova, P., Zhanabayeva, Z., Faizulayev, A., & Orazymbetova, K. (2022). The drivers of financial vulnerability and profitability: evidence from conventional and Islamic banks in Islamic finance-oriented countries. Journal of Islamic Accounting and Business Research, 13(6), 902-919.
Rochon Louis-Philippe, S. R. (2017). Advances in Endogenous Money Analysis, Edward Elgar Publishing, Oct 27, 2017.
Salahi, J., Damenkashi, M., Akhal Nasiri, M. R., & Rahmanifar, M. (2016). The effect of bank facility interest rates on the amount of facilities granted by the country's banking system (in the form of Islamic exchange contracts). International Conference on Modern Research in Management Economics and Accounting.
Solarin, S. A., Hammoudeh, S., & Shahbaz, M. (2018). Influence of economic factors on disaggregated Islamic banking deposits: Evidence with structural breaks in Malaysia. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 55, 13-28.
Voogt, P. S. (2024). Forecasting the migration of deposit volume towards term deposits for Nationale-Nederlanden Bank (Master's thesis, University of Twente).
Werner, R. A. (2016). A lost century in economics: Three theories of banking and the conclusive evidence. International Review of Financial Analysis, 46, 361-379
Yakubu, S. M., Abubakar, A. M., Mohammed, A. I., Musa, S. A., Safiyo, H. H., & Bello, J. M. (2020). An empirical analysis on customers’ acceptance of Islamic micro finance in Kano State, North Western-Nigeria: the moderating effect of awareness.
Yakubu, S. M., Haruna, M. A., Muhammad, Y. F., Salihu, J., & Musa, S. A. (2024). Customers’ Acceptance of Islamic Microfinance in Kano State: Moderating Role of Religiosity. International Journal of Intellectual Discourse, 7(4).
Zahid, N. I. M., & Arshad, N. C. (2021). Evidence on Islamic banks and economic growth: Experience in Malaysia. Journal website: journal. zakatkedah. com. my, 3(1).
Zamanzadeh, H., & Badri, A. (2017). Analysis of the behavior of the banking system's balance sheet in creating liquidity and its consequences in the economy; Quarterly Journal of Monetary and Banking Research, 10(34), 621-656.