اقتصاد و سیاست گذاری مالی

اقتصاد و سیاست گذاری مالی

تأثیر فعال شدن مکانیسم ماشه بر بازار نفت ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید عبداله رضوی 1
لیلا کاشانی 2
محمدرضا مهدوی عادلی 3
1 گروه اقتصاد نفت و دیپلماسی انرژی، دانشکده نفت تهران، دانشگاه صنعت نفت، آبادان، ایران.
2 گروه علوم اقتصادی، اقتصاد اسلامی، گروه اقتصاد و بانکداری اسلامی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
3 گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
10.61838/efp.3.2.3
چکیده
بازار نفت ایران طی دو دهه اخیر تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی، تحریم‌های اقتصادی و به‌ویژه فعال‌سازی مکانیسم ماشه با چالش‌های جدی مواجه شده است. هدف پژوهش حاضر تحلیل تجربی اثر فعال شدن مکانیسم ماشه بر قیمت و حجم صادرات نفت ایران است. بدین منظور، داده‌های سالانه دوره ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ از منابع رسمی داخلی و بین‌المللی گردآوری شده و با استفاده از مدل خودرگرسیون با وقفه‌های توزیعی بررسی شده‌اند. نتایج آزمون ریشه واحد و کرانه‌ها نشان می‌دهند که متغیرهای مدل دارای رابطه بلندمدت بوده و پویایی ساختاری بازار نفت قابل تحلیل است. بر اساس برآورد مدل، متغیر مکانیسم ماشه در وقفه دوم اثری مثبت و معنادار بر قیمت نفت داشته و به عنوان یک شوک سیاسی موجب افزایش قیمت شده است؛ در حالی‌که صادرات و تولید نفت اثر منفی داشته و کاهش صادرات منجر به افت قیمت شده است. علاوه بر این، آزمون ضریب جزء تصحیح خطا نشان داد که سیستم با سرعت بالا به تعادل بلندمدت بازمی‌گردد. یافته‌ها نشان می‌دهند که آثار مکانیسم ماشه بیشتر روانی و حقوقی بوده اما می‌تواند جهت اثرگذاری متغیرهای اقتصادی را تغییر دهد. بر این اساس، پیشنهادهای راهبردی در حوزه دیپلماسی انرژی، تنوع صادرات و کاهش وابستگی به نفت خام ارائه شده است که شامل تقویت بازارهای صادراتی، تنوع‌بخشی به مسیرهای صادرات، توسعه صادرات فرآورده‌های نفتی و پتروشیمی، گسترش دیپلماسی انرژی، استفاده از روش‌های مالی جایگزین، افزایش شفافیت آماری، ارتقای ظرفیت داخلی تولید، راه‌اندازی بورس انرژی منطقه‌ای، تقویت اقتصاد غیرنفتی و مدیریت ریسک سیاسی از طریق صندوق ثبات درآمد نفتی است.

چکیده تصویری

تأثیر فعال شدن مکانیسم ماشه بر بازار نفت ایران
کلیدواژه‌ها
تحریم‌های نفتی
مکانیسم ماشه
بازار نفت ایران
صادرات نفت ایران
قیمت نفت ایران
موضوعات

عنوان مقاله English

The Impact of the Activation of the Trigger Mechanism on the Iranian Oil Market

نویسندگان English

Seyyed Abdollah Razavi 1
Leila Kashani 2
Mohammadreza Mahdaviadeli 3
1 Department of Petroleum Economics and Energy Diplomacy, Tehran Faculty of Petroleum, Petroleum University of Technology (PUT), Abadan, Iran.
2 Department of Economics and Islamic Banking, Faculty of Economics, Kharazmi University, Tehran, Iran.
3 . Department of Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده English

The Iranian oil market has faced serious challenges over the past two decades due to geopolitical developments, economic sanctions, and, in particular, the activation of the trigger mechanism. This study aims to empirically analyze how the trigger mechanism has affected the price and volume of Iranian oil exports. Annual data from 2000 to 2024 were collected from official domestic and international sources and analyzed with an autoregressive distributed lag model. Unit root and bounds test results indicate a long-term relationship among model variables, supporting analysis of the structural dynamics of the oil market. Model estimates indicate that the trigger mechanism had a positive and significant effect on oil prices at the second lag, acting as a political shock that increased prices, whereas oil exports and production had negative effects; a decrease in exports led to a decrease in prices. The error-correction component shows the system returns rapidly to long-term equilibrium. The findings reveal that the trigger mechanism's effects are largely psychological and legal, though it can alter the influence of economic variables. Accordingly, strategic recommendations are made for energy diplomacy, export diversification, and reducing crude oil dependence.

کلیدواژه‌ها English

Oil Sanctions
Trigger Mechanism
Iranian Oil Market
Iranian Oil Exports
Iranian Oil Price
Kılıç, M. (2025). The Watchdog on a Leash: The IAEA, Iran, and the Politics of Non-Proliferation.
Razavi, S. A., & Ordoei, E. (2025). A Model to Select Project Delay Analysis Method in Downstream Oil and Gas Industry: A Case Study. Journal of Environmental Economics and Chemical Processes, 2(4), 129-133.
Rinder, M. (2025). The 2025 Case for an Iran Nuclear Deal. Santa Clara J. Int'l L., 23, i.
       Opria, A. (2025). Sanctions as a tool for adressing threats to international stability: cases of Russia and Iran.
Papyan, A. (2025). Sanctions, Strikes, and Strategic Narratives: A Critical Review of US Policy toward Iran (1979-2025).
Kalina, I., & Sohag, K. (2025). Oil, sanctions, and survival: fresh insights into Iran’s financial (in)-stability. Applied Economics, 1-18.
Bai, X., Fernández-Villaverde, J., Li, Y., Xu, L., & Zanetti, F. (2025). The (Un) Intended Consequences of Oil Sanctions Through the Dark Shipping of Sanctioned Oil (No. w33486). National Bureau of Economic Research.
Fernández-Villaverde, J., Li, Y., Xu, L., & Zanetti, F. (2025). Charting the Uncharted: The (Un) Intended Consequences of Oil Sanctions and Dark Shipping CAMA Working Paper 12/2025 February 2025.
Persson, P. (2025). NUCLEAR DISARMAMENT VIA UNCONVENTIONAL METHODS: The EU’s Response to Strategic Unpredictability of the JCPOA.
Heni, M. (2025). Coming to terms with economic sanctions on Iran. Arab Center for Research and.
       Stasevich, S. (2024). China’s riskisation: China’s Approaches to Sanctioned Petrostates, Cases of Russia, Iran and.
Cildir, S. (2025). US Structural Power and Oil: Debilitating the Iranian Oil Industry. The International Spectator, 1-18.
Moghaddamrad,R , Daman keshideh,M and Keyghobadi,A . (2026). The Strategic Role of Iran in the Global Energy Network. (e735111). Economics and Finanncial Polycmaking, 3(1), 49-75.
Razavi, S. A., Manshad, A. K., & Kashani, L. (2026). Applications of econometrics and artificial intelligence in oil price prediction: A systematic review study. Energy Strategy Reviews, 65, 102226.
Razavi,S A and Tarnian,A . (2026). Investigating the Barriers of Implementing Configuration Management System for Esfahan Oil Refinery Company’s Projects. Journal of Environmental Economics and Chemical Processes, 3(1), 29-33.
       Ford, C. Snapping Back and Looking Forward: A New Old Approach to the Iran Nuclear Crisis.
Davenport, K. (2025). Iran to Suspend IAEA Deal After UN Sanctions Return. Arms Control Today, 55(8), 20-21.
Touiserkani, M. (2025). Finishing the Cycle: A Predictive Assessment of Renewed US-Israeli Operations against Iran (October 2025-March 2026). Available at SSRN 5556079.
Lob, E., Mirzaei, D., & Talebian, H. (2025). Iran in the Aftermath of the Twelve-Day War.
Mohiuddin, A., & Razali, M. M. (2025). The JCPOA Dilemma: Iran, the US and the Evolving Landscape of Nuclear Politics. Contemporary Arab Affairs, 18(1), 40-66.
Mohebi, A. (2025). A Turning Point with Iran: Europe and Iran relations after the Snapback mechanism–The New Federalist.
       Kahalzadeh, H. (2025). The Economic Dimensions of a Better Iran Deal.
Kabir, M. H., & Mohammadyani, D. (2024). The Mechanism & Impact of Sanctions on Global Production Networks (GPNs), Case Study: Iran’s Oil Industry.
 
سایت‌ها
With Snapback of UN Sanctions Pending, Tehran Continues To Export Oil, September 16, 2025, https://www.fdd.org/analysis/2025/09/16/with-snapback-of-un-sanctions-pending-tehran-continues-to-export-oil/
Iran sanctions snapback offers Chinese oil buyers a lucrative boost: Bousso, Sep 24, 2025, https://www.tradingview.com/news/reuters.com,2025:newsml_L6N3VA0P3:0-iran-sanctions-snapback-offers-chinese-oil-buyers-a-lucrative-boost-bousso/
Iran sanctions snapback offers Chinese oil buyers a lucrative boost, September 24, 2025, https://www.reuters.com/markets/commodities/iran-sanctions-snapback-offers-chinese-oil-buyers-lucrative-boost-2025-09-24/
اقتصاد و سیاست گذاری مالی
دوره 3، شماره 2
تابستان 1405
صفحه 173-190