اقتصاد و سیاست گذاری مالی

اقتصاد و سیاست گذاری مالی

مکانیسم‌های انتقال اثر فروپاشی خانواده بر رشد اقتصادی در منطقه منا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مهدی چقایی 1
احمد سرلک 1
هادی غفاری 2
غلامعلی حاجی 3
1 گروه اقتصاد، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک ، ایران
2 گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 گروه اقتصاد، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی ، اراک ، ایران
10.22034/efp.2026.2083092.1016
چکیده
هدف پژوهش، واکاوی مکانیسم‌های اثرگذاری طلاق بر رشد اقتصادی در ۲۲ کشور منطقه منا طی دوره 2023-2000 است. ادبیات متعارف رشد اقتصادی، پیامدهای فروپاشی نهاد خانواده را اغلب در قالب مدل‌های ایستا بررسی کرده و از ماهیت پویای رشد و درون‌زایی متغیرها غافل مانده است. پرسش کلیدی آن است که آیا طلاق از طریق اختلال در انباشت سرمایه فیزیکی مانع رشد می‌شود یا از راه فرسایش سرمایه انسانی؟ این پژوهش کاربردی و به روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. برای رفع درون‌زایی و تورش همزمانی، از روش گشتاورهای تعمیم‌یافته سیستمی و تکنیک جملات تعاملی استفاده شده است. یافته‌ها حاکی از همبستگی منفی و معنادار بین طلاق و رشد اقتصادی است. اثر غیرمستقیم طلاق از طریق کانال‌های نیروی کار و سرمایه فیزیکی تأیید می‌شود، هرچند به دلیل محدودیت‌های روش‌شناختی، این یافته الزاماً به معنای علیت قطعی نیست. ضریب متغیر تعاملی «طلاق و نیروی کار» (۰۸۲/۰-) از نظر قدرمطلق بزرگ‌تر از ضریب «طلاق و سرمایه» است. بنابراین اثر غیرمستقیم طلاق از کانال کاهش بهره‌وری نیروی کار، شدیدتر از کانال کاهش کارایی سرمایه می‌باشد. نرخ تورم اثر منفی و معناداری بر رشد داشته است. ضریب منفی مخارج دولت قابل تعمیم ساده نیست و احتمالاً اثری غیرخطی دارد. نتیجه آنکه بی‌ثباتی نهاد خانواده در منطقه منا، بیش از آنکه مختل‌کننده پس‌انداز باشد، به‌مثابه شوک بهره‌وری عمل کرده و کیفیت سرمایه انسانی را تخریب می‌کند.

چکیده تصویری

مکانیسم‌های انتقال اثر فروپاشی خانواده بر رشد اقتصادی در منطقه منا
کلیدواژه‌ها
کانال‌های اثرگذاری
روش GMM سیستمی
تورم
مخارج دولت
اقتصاد خانواده

عنوان مقاله English

Mechanisms of the Transmission of Family Breakdown Effects on Economic Growth in the MENA Region

نویسندگان English

Mahdi Choghaei 1
Ahmad Sarlak 1
Hadi Ghaffari 2
Gholamali Haji 3
1 Department of Economics, Ar.C., Islamic Azad University, Arak, Iran.
2 Department of Economics, Payam Noor University, Tehran, Iran.
3 Department of Economics, Ar.C., Islamic Azad University, Arak, Iran.
چکیده English

This research investigates the mechanisms through which divorce affects economic growth in 22 MENA countries from 2000–2023, moving beyond static correlational analyses that neglect growth dynamics and endogeneity. The key question is whether divorce impedes growth primarily by disrupting physical capital accumulation or through erosion of human capital. Employing the system Generalized Method of Moments (GMM) estimator and interaction term techniques to address endogeneity and simultaneity bias, the results show a significant negative correlation between divorce and growth. Divorce also exerts indirect effects via interactive channels (labor and physical capital), though causality is not definitively proven due to methodological limitations. Notably, the interaction term "divorce × labor" – capturing the diminishing effect of divorce on returns to human capital – has a larger absolute coefficient (-0.082) than the "divorce × capital" term. This indicates that divorce indirectly weakens growth more strongly through reduced labor productivity than through reduced capital efficiency. Inflation shows a significant negative effect on growth. Government expenditure also yields a negative coefficient, but this finding is not generalizable and likely follows a nonlinear pattern varying with development levels. In conclusion, family institution instability in the MENA region does not merely disrupt savings; it acts as a productivity shock that degrades human capital quality.

کلیدواژه‌ها English

Channels of Influence
Divorce
MENA Region
Family Economics
Alola, A. A., Arikewuyo, A. O., Akadiri, S. S., & Alola, M. I. (2020). The Role of Income and Gender Unemployment in Divorce Rate Among the OECD Countries. Journal of Labor and Society, 23(1), 75-86. https://doi.org/10.1111/wusa.12460
Amaghouss, J., & Ibourk, A. (2018). Journal of Global Entrepreneurship Research, 8(1), 1–28. https://doi.org/10.1186/s40497-018-0100-1.
Arellano, M., & Bond, S. (1991). Some Tests of Specification for Panel Data: Monte Carlo Evidence and an Application to Employment Equations. The Review of Economic Studies, 58(2), 277-297. https://doi.org/10.2307/2297968
Baranowski, P., & Żurawski, J. (2017). University of Łódź, Faculty of Economics and Sociology, Department of Econometrics. https://doi.org/10.14254/2071-789X.2020/13-3/3
Barro, R. J., & Lee, J. W. (2013). A New Data Set of Educational Attainment in the World, 1950–2010. Journal of Development Economics, 104, 184-198. https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2012.10.001
Becker, G. S. (1981). A Treatise on the Family. Harvard University Press.
Blundell, R., & Bond, S. (1998). Initial Conditions and Moment Restrictions in Dynamic Panel Data Models. Journal of Econometrics, 87(1), 115-143. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(98)00009-8
Bonnet, C., Garbinti, B., & Solaz, A. (2021). The Flip Side of Marital Specialization: The Gendered Effect of Divorce on Living Standards and Labor Supply. Journal of Population Economics, 34, 515–573. https://link.springer.com/article/10.1007/s00148-020-00786-2
Choghaei, M., Sarlak, A., Ghaffari, H., & Haji, Gh. (2025). Divorce and Its Impact on Economic Growth in MENA Countries. Economics and Financial Policymaking, 2(3), 1-12. (In persian). https://doi.org/10.22034/efp.2025.732966
Deyhoul, M., Ahmadi, S., & Mirfardi, A. (2016). The Relationship Between Development and Divorce in Iran. Journal of Social Work Research, 3(9), 180-217. (In persian). https://doi.org/10.22054/rjsw.2016.9265
Feizpour, M. A., Dalali Isfahani, R., Sameti, M., & Kalantari, K. (2021). Women in Development & Politics, 19(2), 241–266.https://doi.org/10.22059/jwdp.2021.309062.1007908[In Persian]
Fischer, S. (1993). The role of macroeconomic factors in growth. Journal of Monetary Economics, 32(3), 485-512. https://doi.org/10.1016/0304-3932(93)90027-D
Ghaderi, S., & Shahraki, M. (2019). The Impact of Social Capital (Marriage and Divorce) on Iran’s Economic Growth. First International Conference on Knowledge Management, Blockade and Economics, Tehran. (In persian).
Hald, G. M., Strizzi, J. M., Ciprić, A., & Sander, S. (2020). Journal of Epidemiology and Community Health, 74(1), 1–7. https://doi.org/10.1136/jech-2020-213855
Lucas, R. E., Jr. (1988). On the Mechanics of Economic Development. Journal of Monetary Economics, 22(1), 3-42. https://doi.org/10.1016/0304-3932(88)90168-7
Modigliani, F. (1986). Life Cycle, Individual Thrift, and the Wealth of Nations. The American Economic Review, 76(3), 297-313. https://www.jstor.org/stable/1813352
Mohammadi, A. (2022). Journal of Regional Planning, 12(46), 55–72. http://jzpm.marvdasht.iau.ir/article_5762.html[In Persian]
Roodman, D. (2009). How to Do Xtabond2: An Introduction to Difference and System GMM in Stata. The Stata Journal, 9(1), 86-136. https://doi.org/10.1177/1536867X0900900106
Sadeghi, S. K., & Shaqaqi Shahri, V. (2020). Journal of Economic Research, 55(2), 345–368. https://doi.org/10.22059/jte.2020.76566 [In Persian]
Zagorsky, J. L. (2005). Marriage and Divorce’s Impact on Wealth. Journal of Sociology, 41(4), 406–424. https://doi.org/10.1177/1440783305058478